دوره ساز
31 شهریور 1405 | 09:04
راهنمای جامع ساخت برنامه مطالعه مؤثر و علمی از تئوری تا اجرا
در ادامه مقالات راهنمای جامع علم یادگیری به مباحثی همچون چگونه بهتر درس بخوانیم تا بهترین نتیجه را بگیریم؟ ،اثر زیگارنیک، تکنیک Active Recall چیست؟ ، روش Spaced Repetition برای جلوگیری از فراموشی پرداختیم در این مقاله میخاهیم به تکنیک دیگری بپردازیم و آن هم نحوه ساخت برنامه مطالعاتی موثر است پس با ما در دوره ساز همراه باشید. بزرگ‌ترین چالش دانشجویان، دانش‌آموزان و بالکل یادگیرندگان ، کمبود زمان نیست؛ بلکه نحوه مدیریت تمرکز و نداشتن یک چارچوب ساختاریافته برای مطالعه است. خواندن بدون برنامه مانند رانندگی در یک مسیر مه‌آلود بدون نقشه است؛ ممکن است حرکت کنید، اما احتمال اینکه به مقصد برسید بسیار کم است.
در گام نخست باید به این پرسش پاسخ دهیم که پرا دیگر روش سنتی در دنیای مدرن کارگر نیست؟ قبل از پاسخ به این سوال خوب است یادآوری کنیم که در مقاله قبلی به مبحث میکرولرنینگ و جایگاه آن در آنیده یادگیری پرداختیم و با همین استدلال میخواهیم به نقد روش سنتی بپردازیم .بسیاری از افراد برنامه‌هایی سنگین، آرمانی و ساعت‌به‌ساعت می‌نویسند که حتی خودشان هم می‌دانند نمی‌توانند به آن پایبند بمانند. برنامه‌ریزی سنتی معمولاً بر پایه «زمان‌محوری مطلق» استوار است؛ یعنی فرد میگوید: «از ساعت ۸ تا ۱۲ صبح درس می‌خوانم.» اما تحقیقات علوم اعصاب و روان‌شناسی یادگیری نشان می‌دهد که ذهن انسان بر اساس «انرژی‌محوری» و «تمرکز عمیق» عمل می‌کند نه صرفاً نشستن پشت میز.
برای ساخت یک برنامه پایدار، باید سه اصل اساسی را در نظر بگیرید:
برای تدوین یک برنامه بی‌نقص و صد البته قابل پیاده سازی و به دور از آرمان گرایی مراحل زیر را به ترتیب طی کنید:
همانوطور که فردوسی بزرگ میگوید سیاهی لشگر نیاید به کار! پس قبل از اینکه ساعت‌ها را روی کاغذ بیاورید، مشخص کنید که در چه ساعت‌هایی از روز بیشترین تمرکز را دارید. برخی افراد سحرخیزند (Morning Larks) و برخی دیگر شب‌زنده‌دار (Night Owls).
ساعات افت انرژی را برای کارهای سبک‌تر مانند مرور فلش‌کارت‌ها، سازماندهی یادداشت‌ها یا خواندن مطالب عمومی بگذارید.
اگر هر کتاب مدیریت کلاسیک را بازکنید با مفهوم برنامه ریزی به روش اسمارت آشنا خواهید شد و خلاصه حرف تمام این عزیزان این است مطالعه بدون هدف مشخص، محکوم به فنا است. اهداف شما باید ویژه، قابل اندازه‌گیری، دست‌یافتنی، مرتبط و زمان‌دار باشند. به جای نوشتن «امروز زیست می‌خوانم»، بنویسید: «امروز طی دو بلوک زمانی ۹۰ دقیقه‌ای، فصل سوم زیست‌شناسی را مطالعه کرده و تست‌های مبحث گردش خون را تحلیل می‌کنم.»
به‌جای برنامه‌ریزی دقیق دقیقه‌ای، روز خود را به بلوک‌های زمانی پیوسته (معمولاً ۶۰ تا ۹۰ دقیقه) تقسیم کنید. بین هر بلوک، یک استراحت کوتاه ۱۰ تا ۱۵ دقیقه‌ای برای دور کردن خستگی چشم و ذهن در نظر بگیرید. این کار از فرسودگی شغلی و تحصیلی (Burnout) جلوگیری می‌کند.
قبلا بصورت مفصل به این موضوع پرداختیم ولی یادآوری آن خالی از لطف نیست. منحنی فراموشی ابینگهاوس نشان می‌دهد که ما بخش عمده‌ای از مطالب خوانده‌شده را ظرف ۲۴ ساعت فراموش می‌کنیم. برنامه مطالعه شما باید شامل بازه‌های مشخصی برای مرور باشد:
برنامه مطالعه خوب، برنامه‌ای نیست که روی کاغذ خیلی زیبا به نظر برسد؛ برنامه‌ای است که بتوانید ماه‌ها بدون فرسودگی به آن پایبند بمانید و نتایج ملموس در یادگیری خود مشاهده کنید.
قطعا ترکیب برنامه مطالعاتی با تکنیک‌های اثبات‌شده علمی، راندمان شما را بصورت چشم گیری افزایش خواهد داد پس هر چقدر از این مفاهیم آگاه تر باشید احتمال موفقیت شما نیز به همان میزان افزایش پیدا خواهد کرد:
در ادامه بصورت اجمالی به تفاوت های این دو روش برنامه ریزی نگاه می اندازیم.
ویژگی | برنامه‌ریزی سنتی (ناموفق) | برنامه‌ریزی علمی و مدرن (مؤثر) |
|---|---|---|
مبنای زمان‌بندی | ساعات اجباری و خشک | بلوک‌های انعطاف‌پذیر مبتنی بر تمرکز |
انعطاف‌پذیری | صفر (با یک تغییر کل برنامه به‌هم می‌ریزد) | بالا (دارای روزهای جبرانی و شناور) |
نوع یادگیری | خواندن پسیو (Passive Reading) و حفظ کردن | یادگیری اکتیو، بازیابی اطلاعات و مرور فاصله‌دار |
مدیریت انرژی | نادیده گرفتن سطح خستگی ذهنی | تطبیق وظایف با چرخه انرژی فردی |
این مقاله بر اساس دستاوردهای علمی و راهبردهای ارائه شده توسط معتبرترین مراکز آموزشی و پژوهشگران جهان تدوین شده است. آشنایی با این منابع اعتبار مسیر مطالعاتی شما را تضمین می‌کند و قطعا خواندن آنها به همگی توصیه میگردد:
چگونه بفهمم برنامه مطالعه من واقع‌گرایانه است؟
اگر در پایان هفته توانسته باشید حداقل ۷۵ تا ۸۰ درصد اهداف تعیین‌شده را اجرا کنید و احساس فرسودگی شدید نداشته باشید، برنامه شما استاندارد است.
اگر به دلیل کار یا اتفاقی نتوانستم به برنامه برسم چه کنم؟
همیشه در انتهای هفته یک «بلوک جبرانی یا شناور» در نظر بگیرید تا عقب‌افتادگی‌های احتمالی را بدون استرس جبران کنید.
